TURA: Garo Hills-o gisik ra·na krabegipa biaprangoni damsa Wadagokgre song, jekon Archaeological Survey of India (ASI)-ni gita sandirokenba ia biapara chengo dal·begipa songjinma damsa ong·achim ine ma·sina man·aha, ia biapo da·o gipin biaprangoni napsrukbae songdong a·chaenggiparang batroroengaha ine kobor man·aha.
Ia biapo, chengo rajarangni rikgipa nokrangni dongsparang aro mite nokrangba dongkuenga aro ia biapko sorkari name am·sandiangkuna on·genchimode, bang·en gitcham biaprangko aro dongsparangko nikna man·kugenchim ine kobor on·timgiparang aganaha.
Ia songara, West Garo Hills a·jani Old Bhaitbari sambani Agia-Medhipara-Phulbari-Tura rama sambao donggipa song ong·a indiba da·o ia rama namsrangjahani a·sel ia songona re·ruraanio neng·nikanirangko chagrongna nangenga ine u·iataha.
Rajpur Garo jolo songdongenggipa mande saksa, jean ia biapko nitimna gita donako man·engachim, ia mandeni aganani gitade, ia ramako tarichina gita uamang PWD-na u·iatahachim indiba da·alonan ramako tarichipkujaengani a·sel wachini somoiode ia biapona re·ruraanio namen neng·nikanirangko chagrongna nangtokenga.
“Ia songko gitcham rajarangni biap ine ma·siani ja·man ia biaprangko chel·chakna gita sq kilometer 15 ong·gipa biaprangkode ASI ma·ekate donahachim. Ia biaprangara Wadagokgre A·kingni ning·o ga·akgipa biaprangan ong·a aro ia a·arang, Mouza 3-ni ning·o aro Mouza 6-ni ning·oba bang·gija ga·aka. Ia ma·ekatgipa biaprangoni bang·batan Mouza 3-ni ning·o ga·akgiparang ong·e, Tribal ong·gijagipa manderangnade a·a palna niam dongjachim,” ine jolo songdongenggipa manderang aganaha.
Wadagokgre A·king sq km 15-na baten donga aro ASI-ni chel·chake dongipa songrangara, Rajpur (Muslim), Nayagaon, Balujhora, Gandhipara, Nekikona (Rajpur Garo), Belbari aro Lower Wadagokgre songrang ong·a.
Indake ong·engon ia Wadagokgre songara, a·kawe jol sambaon ong·ani gimin da·o gipin biaprangoni napsrukbae songdong a·chaenggipa manderangba bang·baroroskaengaha ine kobor on·timgiparang parakataha.
Jolo songdongenggipa manderangni parakatani gitade, ia jolrango niam gri napsruke songdong a·chaaniko GHADC aro a·dok sorkariba skangonin nikengachim indiba maming bilakgipa ja·kurangko de·anirang dongjani a·sel da·o obostarang namjabatroroengaha.
Unbaksana ia songni gitcham Nokma aro uni depantegipaba, a·arangko bang·en pale cha·ahani a·sel da·o ia jolrango gipin jatrangan gapengaha ine songni manderang, suk ong·gijaniko parakataha.
“Ia jolrango niam gri napsrukbae songdongani 1987 bilsio a·bachengaha indiba ua somoirangode nokdang ge·gni ba ge·gittammangsan dongaiachim. Uni ja·man 2011 bilsimango Brahmaputra chibimaoni chirang ditobae, chirang banna a·bachengahaon Assam aro Bangladesh a·songoniba manderang, ia biapona katnapbana a·bachengaha aro chi bananirang nampilahaoba ia manderang, songtang noktangona re·angpilna jechakaiaha,” ine jolo songdongenggipa manderang parakataha.
Jolo songdongenggipa manderangni u·iatani gitade, ia jolo songdongenggipa manderangko hisape nion, ASI-ni chel·chake dongipa biaprangon ge 397 Musim nokdangrang donga ine ma·sina man·aha aro ia biapo A·chikrangde nokdang ge 64-san aro Koch-rangba nokdang ge 25-san ine ma·sina man·aha.
Da·o dipet ia songo donggipa manderangko gital dake hisaptaikujaengoba gipin jatrangonin komibeoba ge 40 ba ge 50 nokdangrang songdongdapengaha aro mikkangchide haida ianaba batroroangkunaba gnang ine songni manderang, kenchaksoenganiko paraktokaha.





